Даследчая серыя · 2022Працягваецца

Беларуская
прапаганда

Як аўтарытарная ўлада канструюе рэальнасць — і што гэта робіць з грамадствам

Тэмыпрапагандааўтарытарызммедыястратэгічныя наратывыпублічная сфера

Пра серыю

Не толькі хлусня, а камунікацыйная сістэма ўлады

Беларуская прапаганда — гэта не толькі хлусня, маніпуляцыя або набор палітычных паведамленняў рэжыму.

Мы разглядаем яе як камунікацыйную сістэму ўлады, якая прапануе грамадству пэўную карціну свету: вызначае “сваіх” і “чужых”, тлумачыць палітычныя рашэнні і рэпрэсіі, канструюе пагрозы, нормы і вобразы будучыні.

Нас цікавіць не толькі што гаворыць прапаганда, але і як яна працуе, навошта выкарыстоўвае пэўныя наратывы і якія наступствы гэта мае для людзей і публічнай сферы.

Серыя аб’ядноўвае даследаванні і аналітычныя працы Ірыны Сідорскай, якія праводзяцца з 2022 года ў супрацоўніцтве з беларускімі і міжнароднымі даследчымі, медыйнымі і грамадскімі арганізацыямі, і працягваецца ў межах даследчай працы “Кантрапункту”.

Даследчы фокус

Што мы даследуем

Чатыры звязаныя вымярэнні прапаганды — ад прыёмаў да наступстваў.

Механізмы прапаганды

Як працуюць канспіралогія, дэгуманізацыя, дыскрэдытацыя, стварэнне вобразу ворага, персаналізацыя ўлады, сакралізацыя гістарычнай памяці і іншыя механізмы, якія дазваляюць надаваць палітычна патрэбны сэнс падзеям.

Прапаганда і ўлада

Як праз медыйную камунікацыю легітымізуюцца палітычны парадак, рэпрэсіі і сацыяльныя іерархіі — і як улада прадстаўляецца натуральнай, народнай, стабільнай і безальтэрнатыўнай.

Стратэгічныя наратывы

Як прапаганда працуе з вайной і гістарычнай памяццю, адносінамі з Расіяй і Захадам, міграцыяй, культурай, гендарам, “традыцыйнымі каштоўнасцямі” і іншымі тэмамі, аб’ядноўваючы асобныя паведамленні ў больш устойлівыя інтэрпрэтацыйныя схемы.

Наступствы прапаганды

Як прапаганда ўплывае на давер і сацыяльныя сувязі, на спосаб інтэрпрэтацыі ўласнага досведу, на грамадзянскую і прафесійную суб’ектнасць і на тое, якія магчымасці дзеяння чалавек лічыць для сябе рэальнымі.

Даследчая траекторыя

Выбраныя даследаванні

2022—2025

Тэорыі змовы ў структуры дзяржаўнай медыйнай прапаганды

Даследаванне было прысвечана таму, як беларускія дзяржаўныя медыя выкарыстоўваюць канспіралагічныя інтэрпрэтацыі грамадска-палітычных падзей: якія прыкметы дазваляюць іх распазнаць, навошта яны ўключаюцца ў прапагандысцкі дыскурс і як уплываюць на журналісцкія стандарты і ўспрыманне рэальнасці.

Ірына Сідорская была асноўнай эксперткай даследавання.

Па выніках даследавання ў Media IQ выйшаў асобны цыкл з шасці матэрыялаў — ад тлумачэння механізмаў тэорый змовы да аналізу таго, як беларускія дзяржаўныя медыя выкарыстоўваюць канспіралогію і маніпулююць з яе дапамогай грамадскім меркаваннем.

Дзяржаўная прапаганда: як пазбегнуць яе ў Новай Беларусі

Гэта даследаванне пераносіць увагу з аналізу сённяшняй прапаганды на іншае пытанне: як не ўзнавіць прапагандысцкую мадэль дзяржаўнай камунікацыі пасля дэмакратычных зменаў.

Ірына Сідорская была сааўтаркай справаздачы. Праца рыхтавалася ў межах сумеснага праекта Беларускай асацыяцыі журналістаў і “Рэпарцёраў без межаў”.

Даследаванне звязвае праблему прапаганды з больш шырокім пытаннем пра архітэктуру публічнай камунікацыі, ролю дзяржаўных медыя і прафесійныя стандарты ў дэмакратычнай Беларусі.

Чытаць справаздачу ↗

Belarusian Propaganda Watch

3 ліпеня / “Дзень Незалежнасці”“Славянскі базар”вучэнні «Захад-2025»прыезд работнікаў з Пакістаназнікненне Анжалікі Мельнікавай

Даследаванне ахоплівае пяць розных кейсаў беларускай дзяржаўнай прапаганды. Яго задача — праз параўнанне розных тэматычных палёў выявіць асноўныя стратэгіі і тактыкі прапагандысцкага ўздзеяння і распаўсюду дэзінфармацыі.

маніторынг і першасны аналіз→паглыбленая аналітычная інтэрпрэтацыя→стратэгічныя камунікацыйныя рашэнні

Ірына Сідорская падрыхтавала аналітычную частку даследавання па ўсіх пяці кейсах на падставе праведзенага маніторынгу і першаснага аналізу.

Гэта дазволіла не проста зафіксаваць асобныя паведамленні, а выявіць больш устойлівыя схемы: легітымацыю ўлады, канструяванне вобразу ворага, выкарыстанне гістарычнай памяці, культурную і каштоўнасную палярызацыю, дыскрэдытацыю дэмакратычных актараў і стварэнне вобразу Беларусі як “моцнай”, “мірнай” і “незалежнай” дзяржавы.

Напрыклад, у кейсе “3 ліпеня” аналіз 34 арыгінальных медыятэкстаў выявіў 19 асноўных наратываў, згрупаваных у пяць кластараў — ад вайны і гістарычнай памяці да культу Лукашэнкі, геапалітыкі і апраўдання сацыяльных цяжкасцяў.

У кейсе “Славянскага базару” аналіз паказаў, як культурная падзея становіцца шматфункцыянальнай прапагандысцкай платформай: для легітымацыі ўлады, саюзу з Расіяй, антызаходняй мабілізацыі і прасоўвання “традыцыйных каштоўнасцяў”.

Даследаванне было апублікавана пад калектыўным найменнем Belarusian Centre for Strategic Communications. Праект фінансаваўся Міністэрствам замежных спраў Рэспублікі Польшча ў межах праграмы Public Diplomacy 2024–2025 – the European dimension and countering disinformation.

Чытаць даследаванне ↗

Вобраз Польшчы ў беларускай дзяржаўнай прапагандзе

Тэма даследавалася Ірынай Сідорскай і Дзмітрыем Нікановічам як сумесна, так і ў межах асобных даследчых прац. Дзмітрый Нікановіч — кандыдат навук у галіне камунікацыі і медыя, незалежны даследчык.

Выніковы навуковы артыкул быў падрыхтаваны ў сааўтарстве і аб’яднаў розныя часткі даследчага корпусу.

Праца ажыццяўлялася аўтарамі ў тым ліку ў межах публічнага задання Міністэрства замежных спраў Рэспублікі Польшча «Public Diplomacy 2024–2025 – European Dimension and Counteracting Disinformation».

307матэрыялаў

2часавыя адрэзкі

9тэматычных кластараў

У даследаванні аналізуецца, як беларускія дзяржаўныя медыя канструююць вобраз Польшчы і як асобныя сюжэты складаюцца ў больш шырокую прапагандысцкую мадэль.

У цэнтры ўвагі — не проста негатыўныя паведамленні пра Польшчу, а тое, якую функцыю гэты вобраз выконвае ва ўнутранай палітычнай камунікацыі беларускага рэжыму і легітымацыі аўтарытарнай улады.

Навуковы артыкул «Wizerunek Polski we współczesnej propagandzie reżimu Alaksandra Łukaszenki: dominujące narracje», падрыхтаваны Ірынай Сідорскай і Дзмітрыем Нікановічам па выніках даследавання, знаходзіцца ў друку.

Асобная старонка даследавання будзе дададзена пасля публікацыі артыкула.

Публічная аналітыка

Аналітыка пра прапаганду

Даследчая праца суправаджаецца публічнай аналітыкай, якая дазваляе перакладаць вынікі даследаванняў у больш даступную форму і звязваць тэарэтычныя мадэлі з актуальнымі медыйнымі кейсамі.

У 2022–2025 гадах у Media IQ выйшлі некалькі паслядоўных аўтарскіх серый Ірыны Сідорскай пра прапаганду і публічную камунікацыю.

Выбраныя серыі

6 матэрыялаў · 2022Як супрацьстаяць разрыву сацыяльных сувязяў ва ўмовах прапаганды

Пра слабыя сацыяльныя сувязі, даносы, дэгуманізацыю, памылкі публічнай камунікацыі і тролінг як механізм разбурэння камунікацыі.

2 матэрыялы · 2022Прапаганда, журналістыка і стратэгічныя камунікацыі

Пра прынцыповыя адрозненні паміж рознымі формамі інфармацыйна-камунікацыйнай дзейнасці і пра тое, чаму прапаганду нельга разглядаць проста як яшчэ адзін спосаб пераконвання.

6 матэрыялаў · 2022Як журналістам супрацьстаяць прапагандзе і не стаць салдатамі інфармацыйнай вайны

Пра прыкметы прапагандысцкіх паведамленняў, адрозненні прапаганды XXI стагоддзя, магчымасці журналістыкі і прафесійную працу з прапагандысцкім кантэнтам.

6 матэрыялаў · 2023Тэорыі змовы ў медыйнай прапагандзе

Публічны аналітычны вынік даследавання канспіралогіі ў беларускіх дзяржаўных медыя.

Усе матэрыялы пра прапаганду →

Сувязі

Прапаганда на скрыжаванні тэм

Прапаганда і гендар

Дзяржаўная камунікацыя пра “традыцыйныя каштоўнасці”, гендарныя ролі і “пагрозы” выкарыстоўвае механізмы, характэрныя для прапаганды ў цэлым. У Media IQ у 2023 годзе выйшла асобная трохчасткавая серыя пра тое, чаму дзяржаўная прапаганда занялася “абаронай традыцыйных каштоўнасцяў”.

Гендар, медыя і ўлада →

Прапаганда і міграцыя

У даследаванні прафесійнай суб’ектнасці беларускіх вымушаных мігрантаў прапаганда разглядаецца ўжо не толькі як сістэма паведамленняў, але як фактар, здольны ўплываць на інтэрпрэтацыю чалавекам уласнага досведу і звужаць успрыманае поле магчымасцяў.

Недавыкарыстаны чалавечы капітал →

Навошта даследаваць прапаганду

Не толькі выкрываць асобныя фэйкі

Разуменне прапаганды патрэбнае не толькі для таго, каб выкрываць асобныя фэйкі.

Яно дазваляе ўбачыць, як камунікацыя становіцца часткай самой сістэмы ўлады: як яна ператварае палітычны выбар у “натуральны парадак”, рэпрэсіі — у “абарону”, залежнасць — у “незалежнасць”, а адсутнасць альтэрнатывы — у грамадскі кансэнсус.

Таму даследаванне прапаганды для “Кантрапункту” — гэта даследаванне адначасова ўлады, публічнай сферы і чалавечай суб’ектнасці.