Як гендарныя нормы ствараюцца, падтрымліваюцца і змяняюцца праз медыя, публічную камунікацыю і сацыяльныя інстытуты
Гендар — гэта не толькі “пра жанчын” і не толькі пра няроўнасць паміж жанчынамі і мужчынамі. Гэта адзін са спосабаў убачыць, як у грамадстве размеркаваныя ўлада, рэсурсы, магчымасці, абавязкі і права на публічны голас .
“Кантрапункт” даследуе, як гендарныя нормы ствараюцца і ўзнаўляюцца праз медыя, палітычную і публічную камунікацыю, сацыяльныя інстытуты і паўсядзённыя практыкі. Нас цікавіць не толькі тое, як прадстаўлены жанчыны і мужчыны, але і якія сацыяльныя ролі лічацца “натуральнымі”, хто атрымлівае права гаварыць і прымаць рашэнні, а чый досвед застаецца менш заўважным і значным .
Гэты даследчы кірунак працягвае шматгадовую акадэмічную і аналітычную працу заснавальніцы “Кантрапункту” Ірыны Сідорскай у галіне гендару, медыя і публічнай камунікацыі.
Чатыры звязаныя прасторы, у якіх гендарныя нормы становяцца бачнымі.
Як медыя і публічная камунікацыя прадстаўляюць жанчын і мужчын, якія мадэлі жаноцкасці і мужнасці робяць “правільнымі” і як гендарныя стэрэатыпы ўплываюць на ўспрыманне сацыяльных роляў, прафесій, сям’і і палітычнага ўдзелу.
Як гендар звязаны з доступам да рэсурсаў, прыняцця рашэнняў і публічнага голасу; хто прызнаецца аўтарытэтным экспертам, палітычным суб’ектам або лідарам — і якія гендарныя чаканні ўплываюць на гэтую легітымнасць.
Як гендарныя нормы і вобразы выкарыстоўваюцца ў палітычнай камунікацыі: ад рыторыкі “традыцыйных каштоўнасцяў” і канструявання пагроз да дыскрэдытацыі палітычных і грамадскіх актараў.
Як няроўнасць узнаўляецца не толькі праз медыйныя вобразы, але і праз правілы і практыкі ў сям’і, адукацыі, працы, палітыцы і іншых сацыяльных інстытутах — і якія змены могуць пашыраць магчымасці і выбар людзей.
Даследаванне гендару і медыя — адзін з найбольш працяглых кірункаў працы Ірыны Сідорскай.
Яно пачалося задоўга да стварэння “Кантрапункту” і ўключае акадэмічныя даследаванні гендарных рэпрэзентацый і стэрэатыпаў у медыя, аналіз беларускай журналістыкі, выкладанне курсаў па гендары і медыя і публікацыі па гэтай тэме.
У 2014 годзе выйшаў вучэбны дапаможнік «Гендер и СМИ». У наступныя гады даследчы фокус паступова пашыраўся: ад пытання пра тое, як медыя паказваюць жанчын і мужчын, — да аналізу таго, як гендар звязаны з уладай, палітычнай камунікацыяй, прапагандай, сацыяльнымі інстытутамі і публічнай сферай.
Гэтую даследчую траекторыю сёння працягвае “Кантрапункт”.
Даследаванне было прысвечана таму, як беларускія медыя прадстаўляюць жанчын і мужчын, якія гендарныя ролі і стэрэатыпы ўзнаўляюцца ў журналісцкіх матэрыялах і як гендарная перспектыва ўплывае на якасць медыйнага асвятлення.
У фокусе былі бачнасць жанчын і мужчын у медыя, экспертнасць, гендарныя стэрэатыпы, мова і загалоўкі, а таксама гендарныя асаблівасці рэпрэзентацыі розных грамадскіх і палітычных тэм .
Ірына Сідорская была асноўнай эксперткай даследавання, якое праводзілася ў супрацоўніцтве з Media IQ у 2021–2024 гадах.
Даследаванне падсумоўвае дзве хвалі тэматычнага маніторынгу беларускіх медыя, праведзеныя ў 2023 годзе, і аналізуе прадстаўленасць жанчын і мужчын, гендарныя стэрэатыпы, гендарную павестку і гендарную дэзінфармацыю.
Чытаць даследаванне ↗Даследчая экспертыза ў гэтым кірунку працягваецца ў публічнай аналітыцы — аналізе актуальных падзей, медыйных кейсаў, палітычных рашэнняў і паўсядзённых праяў гендарнай няроўнасці.
Як гендарныя стэрэатыпы праяўляюцца ў выбары герояў і экспертных галасоў, загалоўках, мове і спосабах інтэрпрэтацыі падзей — і як гендарна адчувальная журналістыка дазваляе заўважаць тое, што застаецца нябачным пры нібыта нейтральным поглядзе.
Як размовы пра сям’ю, сексуальнасць, жаночыя і мужчынскія ролі ператвараюцца ў палітычную мову — і чаму “абарона традыцыйных каштоўнасцяў” становіцца часткай дзяржаўнай прапаганды.
У аўтарскіх калонках Ірына Сідорская аналізуе актуальныя падзеі праз гендарную перспектыву — ад палітычнага прадстаўніцтва і публічнай камунікацыі да сям’і, працы і дзяржаўнай гендарнай палітыкі.
“Гендар_гэп” — рэгулярная экспертная праграма, у якой актуальныя падзеі становяцца нагодай для размовы пра больш шырокія механізмы гендарнай няроўнасці.
Палітычнае прадстаўніцтва, праца і сям’я, дэмаграфія, сацыяльная палітыка, медыйныя стэрэатыпы, гвалт і размеркаванне ўлады.
У цэнтры ўвагі — не толькі становішча жанчын, але і тое, як гендарны парадак вызначае магчымасці, чаканні і ўразлівасці жанчын і мужчын .
Гендарны аналіз можа быць не толькі спосабам апісання няроўнасці, але і інструментам распрацоўкі палітычных і інстытуцыйных рашэнняў.
Экспертыза Ірыны Сідорскай у гэтай галіне ўключае ўдзел у распрацоўцы Праекта Арганічнага закона Рэспублікі Беларусь «Аб гендарнай роўнасці» ↗ у супрацоўніцтве з International IDEA, а таксама працу з падыходамі гендарнай ацэнкі ўздзеяння пры распрацоўцы публічнай палітыкі і заканадаўства.
Гендарныя ролі, сям’я і “традыцыйныя каштоўнасці” могуць станавіцца інструментамі палітычнай мабілізацыі, канструявання вобразу ворага і супрацьпастаўлення Беларусі Захаду.
Міграцыйны досвед залежыць не толькі ад узросту, прафесійнага капіталу і прававога статусу, але і ад гендарнага размеркавання працы, догляду і сямейнай адказнасці.
Гендар уплывае на тое, хто і на якіх умовах атрымлівае бачнасць, аўтарытэт і права на голас у палітыцы, медыя і грамадскай дыскусіі.
Гендарны аналіз дазваляе ўбачыць няроўнасць там, дзе яна часта выглядае як натуральны парадак рэчаў.
У размеркаванні працы і клопату, у чаканнях ад жанчын і мужчын, у доступе да ўлады і рэсурсаў, у тым, чый голас лічыцца аўтарытэтным і чый досвед становіцца грамадска значным.
Для «Кантрапункту» даследаванне гендару — гэта не даследаванне “жаночай тэматыкі”, а адзін са спосабаў даследаваць уладу, няроўнасць і магчымасці чалавека дзейнічаць у грамадстве .
