Як захоўваць і развіваць магчымасць грамадскай размовы ва ўмовах аўтарытарызму, рэпрэсій, прапаганды і выгнання
Публічная камунікацыя — гэта не проста сукупнасць паведамленняў у медыя і сацыяльных сетках.
Гэта сістэма ўзаемадзеяння паміж медыя, палітычнымі і грамадскімі актарамі, экспертамі і грамадзянамі, у якой агульныя праблемы становяцца прадметам абмеркавання, розныя пазіцыі атрымліваюць магчымасць быць прадстаўленымі, а ўдзельнікі — быць пачутымі і ацэньваць аргументы адно аднаго.
Для “Кантрапункту” важна даследаваць, што адбываецца з гэтай сістэмай ва ўмовах аўтарытарызму, рэпрэсій, прапаганды, вымушанай міграцыі і палітычнай палярызацыі.
Калі незалежныя медыя вымушаныя працаваць з-за мяжы, публічнае іншадумства ўнутры краіны становіцца небяспечным, а розныя групы грамадства ўсё радзей знаходзяцца ў агульнай інфармацыйнай і камунікацыйнай прасторы, змяняецца сама магчымасць грамадства размаўляць пра сябе і сваю будучыню.
Мы даследуем не толькі тое, што разбурае грамадскую размову, але і тое, якія нормы, інстытуты і камунікацыйныя практыкі дазваляюць яе захоўваць і развіваць
Пяць вымярэнняў, ад якіх залежыць сама магчымасць грамадскай размовы.
Хто атрымлівае магчымасць быць бачным, пачутым і прызнаным легітымным удзельнікам грамадскай дыскусіі — і хто застаецца на яе перыферыі. Як на гэта ўплываюць палітычны статус, экспертнасць, медыйная бачнасць, гендар, узрост і іншыя сацыяльныя пазіцыі.
Як у фрагментаванай інфармацыйнай прасторы людзі вырашаюць, каму верыць; як фарміруецца і губляецца аўтарытэт медыя, экспертаў, палітычных і грамадскіх актараў; што адбываецца, калі розныя групы перастаюць прызнаваць агульныя крыніцы інфармацыі і правілы дыскусіі.
Што дазваляе людзям з рознымі пазіцыямі заставацца ўдзельнікамі агульнай грамадскай размовы. У які момант спрэчка ператвараецца ў выключэнне, дэгуманізацыю, інфармацыйную ізаляцыю або адмову прызнаваць іншага легітымным суразмоўцам.
Як змяняецца адказнасць чалавека, калі яго выказванне становіцца часткай грамадскай дыскусіі. Якія наступствы публічная камунікацыя мае для даверу, рэпутацыі людзей і інстытуцый, палітычных рашэнняў і нормаў таго, што грамадства лічыць дапушчальным.
Як рэпрэсіі, цэнзура, прапаганда і вымушаная міграцыя змяняюць структуру грамадскай размовы. Што адбываецца, калі незалежныя медыя, экспертныя, грамадзянскія і палітычныя структуры знаходзяцца па-за Беларуссю, але працягваюць удзельнічаць у беларускай публічнай камунікацыі.
Незалежныя медыя не толькі паведамляюць навіны. Яны робяць праблемы і сацыяльныя групы бачнымі, даюць мову для апісання рэальнасці, забяспечваюць доступ да розных пазіцый і ствараюць пляцоўкі для грамадскай дыскусіі.
Пасля 2020 года беларуская медыйная сістэма была радыкальна перабудаваная. Значная частка незалежных медыя была вымушаная пакінуць Беларусь, доступ да іх кантэнту ўнутры краіны абмяжоўваецца, а кантакт з незалежнай інфармацыяй можа ствараць рызыкі для аўдыторыі.
Ці можа ў такіх умовах захоўвацца агульная беларуская грамадская размова і што неабходна для яе развіцця?
Публічная камунікацыя заўсёды мае наступствы. Словы публічных актараў могуць уплываць на давер, рэпутацыю, палітычныя рашэнні і нормы грамадскай дыскусіі.
Таму намер гаварыць “толькі для сваіх” не адмяняе адказнасці, калі паведамленне становіцца публічным і пачынае ўплываць на больш шырокую аўдыторыю.
Што сапраўды мае грамадскую значнасць? Дзе праходзіць мяжа паміж правам грамадства ведаць і правам чалавека на прыватнасць, бяспеку і годнасць? Калі публічнасць дапамагае грамадству разумець важную праблему, а калі ператвараецца ў эксплуатацыю чужой уразлівасці?
Пасля 2020 года беларуская публічная камунікацыя існуе адначасова ў розных палітычных, прававых і сацыяльных умовах.
Частка беларусаў і беларусак застаецца ўнутры краіны. Значная частка незалежных медыя, грамадзянскай супольнасці, экспертнай і палітычнай супольнасці працуе ў выгнанні. Людзі жывуць у розных краінах, сутыкаюцца з рознымі праблемамі і паступова набываюць усё менш агульнага паўсядзённага досведу.
Што дазваляе беларусам і беларускам у розных краінах і палітычных умовах заставацца ўдзельнікамі адной грамадскай размовы?
Даследаванне ставіць пытанне не толькі пра механізмы сучаснай прапаганды, але і пра тое, якой павінна быць сістэма публічнай камунікацыі ў дэмакратычнай Беларусі, каб дзяржаўныя медыя і інстытуты не ўзнаўлялі прапагандысцкую мадэль.
Ірына Сідорская — сааўтарка справаздачы, падрыхтаванай у межах сумеснага праекта Беларускай асацыяцыі журналістаў і “Рэпарцёраў без межаў”. Гэтая праца таксама прадстаўлена ў даследчай серыі “Беларуская прапаганда”.
У серыі матэрыялаў Ірына Сідорская даследавала, што адбываецца з камунікацыяй паміж людзьмі ва ўмовах палітычнага канфлікту і прапаганды: як разбураюцца “слабыя” сацыяльныя сувязі, як данос становіцца формай камунікацыі, як працуюць дэгуманізацыя і тролінг і што дапамагае захоўваць магчымасць размовы.
Асобным працягам стала пытанне пра ролю незалежных медыя: як яны могуць дапамагаць захоўваць сувязі паміж беларусамі і падтрымліваць агульную грамадскую размову.
У калонках для “Зеркала” Ірына Сідорская аналізуе публічную камунікацыю як прастору, у якой праяўляюцца адносіны паміж уладай і грамадствам, фарміруюцца давер і рэпутацыя, вызначаюцца межы публічнага і прыватнага.
Палітычнае прадстаўніцтва, права на голас, давер і легітымнасць, межы публічнасці і нормы адказнай камунікацыі.
Палітычнае прадстаўніцтва · легітымнасць · камунікацыя з грамадствам
Прадстаўніцтва · палітычныя інстытуты · грамадскі ўдзел
Медыя · публічнасць · прыватнасць · журналісцкая адказнасць
Публічная адказнасць · рэпутацыя · нормы супольнасці
Сацыяльныя сеткі · новая публічнасць · дзяржава і камунікацыя
Публічная камунікацыя звязаная з іншымі даследчымі кірункамі “Кантрапункту” — ад прапаганды і гендару да наступстваў вымушанай міграцыі.
Прапаганда не толькі распаўсюджвае скажоную карціну рэальнасці. Яна змяняе самі ўмовы грамадскай размовы: падрывае давер, стварае вобразы ворага, выключае частку людзей з кола легітымных суразмоўцаў і замяняе дыскусію загадзя зададзенай інтэрпрэтацыяй.
Беларуская прапаганда →Гендар уплывае на тое, хто і на якіх умовах атрымлівае бачнасць, аўтарытэт і права на голас у палітыцы, медыя і грамадскай дыскусіі.
Гендар, медыя і ўлада →Міграцыя змяняе не толькі месца жыцця, але і прафесійныя і сацыяльныя сеткі, аўдыторыі і магчымасць чалавека ўдзельнічаць у грамадскай размове. Адначасова яна ставіць пытанне пра захаванне сувязяў паміж беларускімі супольнасцямі ўнутры краіны і за яе межамі.
Недавыкарыстаны чалавечы капітал →Дэмакратычнае грамадства патрабуе не толькі выбараў, незалежных медыя і палітычных інстытутаў
Яму патрэбная здольнасць людзей і груп прызнаваць адно за адным права на голас, атрымліваць інфармацыю, прадстаўляць розныя пазіцыі, спрачацца, патрабаваць аргументаў і захоўваць хаця б мінімальны давер да агульных правілаў размовы.
Ва ўмовах аўтарытарызму, рэпрэсій, прапаганды і выгнання гэтая здольнасць не захоўваецца сама сабой.
Для “Кантрапункту” гэта даследаванне таго, што дазваляе грамадству не толькі працягваць размаўляць пра сябе ва ўмовах разрыву, але і развіваць нормы, інстытуты і практыкі, неабходныя для больш адкрытай і адказнай грамадскай размовы
